به معناى اطاعت و تسليم است ، يعنى خضوع در برابر اراده الهى و درعين‌حال به معناى اخلاص و به دور انداختن هر نوع سلطهء ديگرى از ارادهء انسانى است . و هم‌چنين كفايت نمىكند كه ما بگوييم : قرآن كريم چقدر بر ضرورت اين مطلب تأكيد دارد كه الهام‌بخش نيّت پاك در اعمال هر فردى باشد ؟ زيراكه اين مطلب نيز لازم است كه ما توضيح دهيم ، اين پاكى نيّت در چه چيز تجسّم مىيابد ؟ و در چه وقت دگرگون مىشود و به خاطر مجموعه‌اى از عوامل و اسباب اركان و بنيانش فرومىريزد ؟ الف - نقش نيّت غير مباشر و طبيعت آن : جز اين‌كه ما پيش از ورود به تفصيل اين موضوع سزاوار است كه قبل از هر چيز بگوييم : تا چه اندازه ارزش يك عمل در اسلام با اهداف دور سنجيده مىشود ، و اكنون به سخنى از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بسنده مىكنيم كه معنى و مضمون زيادى را در خود تلخيص كرده و تا بىنهايت و بىشمارى از نصوص قرآنى و غير قرآنى را فراگير است ، از جمله نمونه‌هاى زيادى را در خلال بحث‌هايمان خواهيم ديد . و آن سخن اين فرمودهء پيامبر است : « فقط اعمال در گرو نيّت‌هاست . » « 1 » ، و اين سخنى است كه قبلا براى اثبات نيّت مباشر به عنوان يگانه شرط صحّت عمل - يعنى شرط وجود اخلاقى - از آن استفاده كرديم ، و نيز ممكن است اين فرمايش ما را يارى كند تا اين‌كه به صورت عميق‌تر نيّت را بررسى كنيم ؛ به لحاظ اين‌كه نيّت معيار ارزش و آخرين شرط پاداش و كيفر است . اين استفادهء دوگانه از روايت و آنچه را كه از طرف همهء مفسّران دربارهء آن گفته شد ، نخست در اشتقاق كلمهء عربى نيّت ( Intention ) مىتوان يافت . اين واژه در واقع از دو ريشه‌اى كه به‌گونه‌اى درهم آميخته ، مشتق شده است . نخستين ريشهء آن : « ناء بالحمل » ، يعنى بدان قيام كرد .

--> ( 1 ) - ر ك : صحيح بخارى : 1 / 3 ، حديث 1 ؛ صحيح ابن حبان : 2 / 113 ، حديث 388 ؛ سنن ابى داود : 2 / 262 ، حديث 2201 ؛ سنن ابن ماجه : 2 / 1413 ، حديث 4227 ؛ المعجم الأوسط : 1 / 17 ، حديث 40 ؛ الفردوس بمأثور الخطاب : 1 / 118 ، حديث 401 .